1-ci tip diabet: əlamətlər və müalicə

1-ci tip diabet nədir?

1-ci tip diabet mədəaltı vəzdə insulin istehsal edən beta hüceyrələrin autoimmun səbəbdən zədələnməsi nəticəsində yaranır. Bu zaman insulin ifrazı ya ümumiyyətlə olmur, ya da yox dərəcəsində azalır.

Xəstəlik adətən 30 yaşdan əvvəl başlayır və əsasən uşaqlarda, yeniyetmələrdə və gənclərdə rast gəlinir, lakin autoimmun xəstəliyi olan orta yaşlı insanlarda da ortaya çıxa bilər. Orqanizmdə insulin çatışmadığı üçün xəstələr ömür boyu insulini kənardan almalı olurlar – buna görə də 1-ci tip diabet «insulindən asılı diabet» də adlanır.

1-ci tip diabet uşağın və ya valideynlərin həyat tərzindəki səhvlər nəticəsində yaranmır və onun qarşısını pəhrizlə almaq mümkün deyil. Ona görə də özünüzü və ya uşağınızı günahlandırmağa ehtiyac yoxdur – əsas məsələ xəstəliyi vaxtında aşkarlamaq və düzgün müalicəyə başlamaqdır.

2-ci tip diabetdən fərqi budur ki, 2-ci tipdə insulin ifraz olunur, lakin kifayət qədər təsir göstərmir. Onun müalicəsi həyat tərzinin dəyişdirilməsi, ağızdan qəbul edilən dərmanlar və ya insulinlə aparılır, 1-ci tip diabetdə isə əsas müalicə insulindir.

Hansı əlamətlər narahatlıq yaratmalıdır?

Yüksək qan şəkərinin əlamətləri 1-ci tip diabetdə çox vaxt qəfil ortaya çıxır. Bu əlamətlərin nə qədər tez yaranması beta hüceyrələrin zədələnmə dərəcəsindən və sürətindən asılıdır.

• ağız quruluğu və daimi susuzluq hissi, çoxlu su içmək;
• tez-tez və çox sidiyə getmək;
• tez-tez aclıq hissi;
• səbəbsiz çəki itkisi;
• yorğunluq və halsızlıq;
• görmənin zəifləməsi;
• əl və ayaqlarda hissiyyatın azalması və ya keyimə.

Valideynlər nəyə diqqət etməlidir?

Uşaqlarda diabetə ən çox yetkinlik dövründə – 10–14 yaşlarda rast gəlinir, lakin bu xəstəlik daha kiçik yaşlarda da yarana bilər.

Uşağın sidik ifrazında dəyişiklik ilk siqnal ola bilər. Məsələn, əvvəllər gecə sidik saxlaya bilən uşaq yenidən yatağı islatmağa başlayırsa və ya gecələr tez-tez tualetə durursa, buna diqqət edin. Çoxlu su içmə, iştahın artmasına baxmayaraq arıqlama, halsızlıq və görmənin zəifləməsi ilə birlikdə bu əlamətlər qan şəkərinin yoxlanılmasını tələb edir.

Orqanizmdə enerjini tənzimləyən insulin olmadıqda əvvəlcə yağ ehtiyatları, sonra isə əzələ toxuması sərf olunur. Ona görə də uşaq qısa müddət ərzində nəzərəçarpacaq dərəcədə arıqlaya, halsız və yorğun ola bilər.

Ketoasidoz niyə təhlükəlidir?

İnsulin olmadıqda orqanizm enerji ehtiyacını ödəmək üçün öz yağ və zülal ehtiyatlarını sərf etməyə məcbur olur. Sidikdə keton aşkar olunması insulin müalicəsinin dərhal başlanmasını tələb edən vəziyyətdir.

Yağların parçalanması zamanı qanda keton cisimləri toplanır və qan turşulaşır – buna diabetik ketoasidoz deyilir. Bu vəziyyət 1-ci tip diabetin ilk təzahürü ola bilər və müalicə olunmadıqda komaya gətirib çıxara bilər.

Aşağıdakı əlamətlər yarandıqda gözləmək olmaz – təcili tibbi yardıma müraciət edin:

• ürəkbulanma, qusma və qarın ağrısı;
• ağızdan aseton (meyvə) qoxusu;
• tez və dərin nəfəs alma;
• güclü halsızlıq, yuxululuq, huşun dumanlanması.

Müalicə necə aparılır?

İnsulinin kəşfinə qədər 1-ci tip diabet ağır və müalicəsi olmayan xəstəlik idi. İnsulin 1921-ci ildə Kanadada, Toronto Universitetində Frederik Bantinq tərəfindən kəşf edilmiş, bu kəşfə görə o, 1923-cü ildə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

İnsulin müalicəsi ömürlük aparılır. Bununla yanaşı sağlam qidalanma, fiziki aktivlik və xəstənin özünün, uşaqlarda isə valideynlərin diabet barədə təlim keçməsi də vacibdir. Uşaqların qidalanması onların yaşına və inkişaf mərhələsinə uyğun miqdar və nisbətlərlə qurulmalıdır.

Qan şəkərini müntəzəm ölçmək, şəkər düşməsinin əlamətlərini tanımaq və insulinin dozasını yalnız həkimin tövsiyəsi ilə dəyişmək müalicənin uğurlu olması üçün əsas şərtlərdir.

Uşağınızın diabeti varsa, bu barədə bağça və ya məktəb işçilərini məlumatlandırın: onlar şəkər düşməsinin əlamətlərini tanımalı və belə halda nə etməli olduqlarını bilməlidirlər.